Je hart in de overgang: het deel waar bijna niemand over praat

Rond de menopauze verandert er meer dan je hormoonspiegel. Ook je cholesterol en de gezondheid van je bloedvaten kunnen verschuiven, en dat merk je niet aan een opvlieger. Wat onderzoek hierover zegt, en wat je er met je arts over kunt bespreken.

Over opvliegers, slaap en stemming wordt in de overgang veel gepraat. Over je hart nauwelijks. Dat is begrijpelijk, want een hoge cholesterol geeft geen klachten. Je voelt er niets van, tot een bloedonderzoek of, in het slechtste geval, een ernstig probleem je erop wijst. Daarom is het zinvol om al in deze fase te weten wat er kan veranderen, zodat je de juiste vragen kunt stellen.

Waarom de overgang ook je hart raakt

In een wetenschappelijke verklaring van de American Heart Association (2020) staat dat hart- en vaatziekten de belangrijkste doodsoorzaak bij vrouwen zijn. Vrouwen krijgen kransslagaderziekte gemiddeld enkele jaren later dan mannen, maar na de menopauze neemt het risico merkbaar toe. Langlopende studies bij vrouwen die de overgang doorlopen laten ongunstige veranderingen zien in lichaamssamenstelling, cholesterol en andere vetten in het bloed, en in de gezondheid van de bloedvaten.

De auteurs noemen de overgang daarom een periode waarin het risico kan versnellen, en tegelijk een kans om in het midden van het leven extra op je gezondheid te letten. Het gaat dus niet om angst, maar om het juiste moment om te kijken.

Wat er in je bloed kan veranderen

Oestrogeen doet meer dan je cyclus regelen. Het speelt ook een rol in hoe je lichaam met vetten omgaat. Wanneer het daalt, verschuift dat beeld bij veel vrouwen. In de Amerikaanse SWAN-studie, die vrouwen jarenlang door de overgang volgt, zagen onderzoekers dat vrouwen in de perimenopauze een steile stijging van LDL-cholesterol hebben, het cholesterol dat zich in de bloedvaten kan ophopen. Bij vrouwen met een grotere daling van oestradiol hoorde ook een ongunstiger vetprofiel: meer triglyceriden en ApoB, en een lager HDL, het zogeheten goede cholesterol.

Het gaat om verbanden en niet om bewijs dat het ene het andere veroorzaakt, en niet elke vrouw merkt dezelfde veranderingen. Maar ze laten zien waarom een bloedonderzoek in deze fase meer kan zeggen dan vroeger. Volgens de SWAN-onderzoekers is bovendien nog niet duidelijk welke van die veranderingen het best voorspellen wie later hartproblemen krijgt. Er blijven dus open vragen.

Een waarde die niet altijd wordt meegemeten

Bij een bloedonderzoek worden meestal LDL, HDL en triglyceriden bekeken. Lp(a), voluit lipoproteïne(a), wordt niet altijd standaard meegemeten. In een toelichting op de consensusverklaring van de European Atherosclerosis Society uit 2022 wordt Lp(a) beschreven als een causale risicofactor voor hart- en vaatziekten. Bij een hoge waarde kan het totale risico flink worden onderschat als je Lp(a) niet meeneemt. De auteurs benadrukken ook dat de uitslag zinvol kan zijn als je hem niet rechtstreeks kunt verlagen: hij helpt om je andere risicofactoren gerichter op te volgen.

Recent onderzoek kijkt ook of Lp(a) rond de menopauze verandert. In een Brits onderzoek (UK Biobank) bij ruim 4.500 vrouwen, met twee metingen gemiddeld vier jaar uit elkaar, bleven de veranderingen over het geheel genomen bescheiden. Alleen bij vrouwen die al een tussenwaarde hadden en tussen de twee metingen door de menopauze gingen, steeg Lp(a) duidelijk sterker. Dat ging om een kleine groep en het onderzoek is observationeel. Het is dus een signaal en nog geen bewijs. Meer dan een reden om het eens te vragen is het niet.

Concreet: wat kun je hieraan doen

Je hoeft niets radicaal te veranderen, maar je kunt wel een paar dingen doen. Kijk eerst welke waarden bij je laatste bloedonderzoek zijn gemeten. Vraag je huisarts of een volledig lipidenprofiel, en eventueel Lp(a), in jouw situatie zinvol is. Je eigen gezondheid, je familiegeschiedenis en je andere risicofactoren spelen daarbij mee, en dat weeg je samen met je arts af.

Zeg ook dat je in de overgang zit of er net voor staat. Dat is een relevant gegeven, want de AHA benadrukt het belang van aandacht voor je gezondheid in het midden van je leven. Wil je het gesprek goed voorbereiden? Onze gespreksgids “Praten met je arts” bij de Hulpmiddelen is daar speciaal voor gemaakt, en met [[pagina:tracker|de tracker]] op deze site houd je bij wat je merkt en wat je wilt vragen.

Het is geen reden tot angst en geen reden om meteen alles te laten meten. Het is wel een onderdeel van de overgang waar een gewoon gesprek met je arts en een bloedafname je meer zicht op kunnen geven.

Wil je rustig lezen hoe oestrogeen samenwerkt met je andere hormonen? Dat vind je in ons boek [[boek:hormonen-in-balans|Hormonen In Balans]], in de Bibliotheek.

Bespreek je persoonlijke risico altijd met je huisarts, cardioloog of menopauzeconsulent. Dit artikel is geen medisch advies.

Bronnen (PubMed): El Khoudary e.a., Circulation 2020, doi.org/10.1161/CIR.0000000000000912; El Khoudary e.a., Journal of Clinical Lipidology 2023, doi.org/10.1016/j.jacl.2022.11.008; El Khoudary e.a., Menopause 2023, doi.org/10.1097/GME.0000000000002245; Kronenberg e.a., Atherosclerosis 2023, over de EAS-consensus van 2022, doi.org/10.1016/j.atherosclerosis.2023.04.012; Palmer e.a., European Journal of Preventive Cardiology 2026, doi.org/10.1093/eurjpc/zwag496

Alle artikelen